Zdjęcie do artykułu Jak zaplanować okablowanie strukturalne w biurze
Fot. timwesterhoff / Pixabay

Sieci i Wi-Fi

Jak zaplanować okablowanie strukturalne w biurze

Okablowanie strukturalne to uniwersalny system telekomunikacyjny.

To pseudonim redakcyjny używany przez wydawcę, a nie deklaracja niezależnie potwierdzonej tożsamości osoby. Pierwotny podpis redakcyjny: Redakcja Infrastruktury.

Co okablowanie strukturalne w biurze ma obsłużyć?

Okablowanie strukturalne to uniwersalny system telekomunikacyjny. Obsługuje sieci komputerowe, telefony i inne urządzenia IP, transmisję sygnału TV oraz sterowanie (Kompendium wiedzy – miedziane sieci strukturalne, A-LAN).

To pasywna infrastruktura kablowa niezależna od konkretnych zastosowań. Tworzą ją kable, elementy połączeniowe, dopasowujące i inne, zgodne z wymaganiami norm.

Ten sam system przenosi transmisję danych, głosu, obrazu i zasilania, np. PoE. W biurze obsługuje więc sieć komputerową, telefonię IP, CCTV, instalacje alarmowe i systemy BMS.

Gniazdo połączone kablem z punktem dystrybucyjnym nie należy do jednej usługi. O tym, czy obsłuży komputer, telefon IP, odbiornik TV czy sterowanie, decyduje sprzęt aktywny na końcu toru, a nie rodzaj kabla. Gdy stanowisko potrzebuje komputera, telefonu i sygnału TV jednocześnie, wystarczy zaplanować właściwą liczbę punktów logicznych – nie trzeba prowadzić trzech instalacji.

W inwentaryzacji wypisz wszystkie usługi przewidziane w strefie: dane, telefonię IP, TV, sterowanie. Dolicz punkty dla urządzeń innych niż stanowiska pracy: przełączników, punktów dostępowych, kamer, drukarek sieciowych, paneli sterowania. Zmiana przeznaczenia pomieszczenia nie wymaga wtedy przebudowy kabli – wystarczy przekonfigurować sprzęt aktywny.

Planowanie krok po kroku obejmuje: inwentaryzację usług i urządzeń, wybór podstawy normowej, ustalenie klasy systemu, projekt okablowania poziomego i szkieletowego, dobór komponentów, montaż, pomiary i odbiór. Każdy etap zostawia dokument: rzuty z gniazdami, opis techniczny, wykaz komponentów, protokoły pomiarowe.

Ta kolejność wyznacza dokumentację całego przedsięwzięcia. Inwentaryzacja daje listę punktów, norma – podstawę odniesienia, klasa – wymagania stawiane torom, projekt – rzuty i wykaz komponentów, montaż – dokumentację powykonawczą, a pomiary – protokoły odbiorowe. Odstąpienie od tej sekwencji najczęściej kończy się poprawkami po pracach wykończeniowych.

Krok po kroku: planowanie okablowania strukturalnego w biurze

  1. Inwentaryzacja usług i urządzeńWypisz wszystkie usługi (dane, telefonię IP, TV, sterowanie) i urządzenia (stanowiska, punkty dostępowe, kamery, drukarki)
  2. Projekt okablowaniaPrzygotuj rzuty kondygnacji z gniazdami, schematy poziome i szkieletowe, opis techniczny i wykaz komponentów
  3. Dobór komponentówZakup elementy zgodne z kategorią i klasą (kabel, gniazdo, panel, patchcord) – wszystkie muszą mieć tę samą kategorię
  4. Montaż kabliWykonaj instalację zgodnie z projektem, z uwzględnieniem trasy, zapasów kabla i separacji od instalacji elektrycznych
  5. Pomiar i odbiórPrzeprowadź pomiary testerem certyfikacyjnym, przygotuj protokoły pomiarowe i dokumentację powykonawczą

Normy i standardy pomocne w planowaniu biura

Dla biur podstawą jest seria PN-EN 50173 „Technika informatyczna – Systemy okablowania strukturalnego”. Część 1 obejmuje wymagania ogólne, część 2 – lokale biurowe, część 3 – zabudowania przemysłowe, część 4 – zabudowania mieszkalne, część 5 – centra danych, część 6 – rozproszone usługi budynkowe.

Seria podaje wykaz struktur i konfiguracji podsystemów okablowania kampusowego, szkieletowego i poziomego w różnych typach zabudowań. Zawiera wymagania dla kanałów, łącz i elementów oraz wzorcowe realizacje okablowania szkieletowego i poziomego w różnych środowiskach instalacyjnych.

Projektowanie i wykonanie prac reguluje PN-EN 50174 „Technika informatyczna – Instalacja okablowania”. Część 1 – specyfikacja instalacji i zapewnienie jakości, część 2 – planowanie i wykonywanie instalacji wewnątrz budynków, część 3 – planowanie i wykonawstwo instalacji na zewnątrz budynków.

Odbiór opiera się na PN-EN 50346 „Technika informatyczna – Instalacja okablowania. Badanie zainstalowanego okablowania”.

Równolegle działają trzy rodziny norm: amerykańska TIA/EIA 568, europejska EN 50173 (przetłumaczona na polski) i międzynarodowa ISO/IEC 11801. Normy międzynarodowa i europejska mają podobną treść, która w pewnym stopniu różni się od amerykańskiej – różnica dotyczy klas i kategorii elementów.

W dokumentacji przetargowej i projektowej mieszanie oznaczeń z różnych rodzin utrudnia porównanie ofert. Wskaż jedną podstawę odniesienia, np. PN-EN 50173, część 1: Wymagania ogólne, i trzymaj się jej konsekwentnie.

W normie szukaj tabeli o kolumnach: Kategoria, Klasa, Pasmo MHz, Gniazdo / wtyk, Norma ISO. Odczytasz z niej przypisanie kategorii elementu do klasy systemu i normy ISO.

Rynek biurowy operuje kategoriami 5e, 6, 6A, 7, 7A i 8 oraz okablowaniem światłowodowym. Produkty z tych grup deklarują zgodność z normami ISO/IEC 11801, PN-EN 50173 i PN-EN 50174, co ułatwia porównanie ofert wykonawców.

Podstawę odniesienia wpisz w projekcie pełnym oznaczeniem, na przykład: PN-EN 50173 „Technika informatyczna – Systemy okablowania strukturalnego”, część 1: Wymagania ogólne. W lokalu biurowym wskaż dodatkowo część 2 tej serii, poświęconą lokalom biurowym.

Ustalenie potrzeb biura: stanowiska, usługi, przepustowość

Zacznij od listy stanowisk: liczby, rozmieszczenia i przewidywanej liczby punktów logicznych na stanowisko. Dodaj listę usług, które system ma obsłużyć w danym obszarze: sieć komputerową, telefonię IP, sygnały TV i sterowanie. To usługi decydują o liczbie gniazd, nie odwrotnie.

Zaplanuj co najmniej dwa gniazda RJ45 na każde stanowisko pracy: jedno dla komputera, drugie dla urządzenia pomocniczego. W strefach o większym zagęszczeniu urządzeń przewidź ich więcej.

Do stanowisk pracy dolicz urządzenia infrastrukturalne zajmujące łącza: punkty dostępowe Wi-Fi, kamery dozoru, drukarki i skanery sieciowe, centrale i bramki VoIP, elementy systemów sterowania. Przyjmij rezerwę portów na rozbudowę strefy – dodatkowe gniazdo łatwiej zaplanować w projekcie niż dokładać po pracach wykończeniowych.

Ustal też lokalizację serwerowni oraz punktów dystrybucyjnych. Układ pomieszczeń i lista urządzeń przekładają się wprost na trasy kablowe i liczbę potrzebnych łączy.

Przejście od liczby i rodzaju urządzeń do klasy okablowania to zestawienie planowanych zastosowań z pasmem, które musi przenieść tor. Im wyższe wymagania aplikacji i im więcej usług dzieli jedną infrastrukturę, tym wyższej kategorii elementów potrzebuje instalacja. Klasę wyznacza się na podstawie zastosowań przewidywanych, nie tylko obecnych – podniesienie klasy po zakończeniu robót zwykle oznacza wymianę okablowania poziomego i powtórne prace budowlane.

Punkt dostępowy Wi-Fi pracuje w standardzie IP, jak telefon czy komputer, i zajmuje własny punkt logiczny. Liczbę punktów dostępowych dolicz do listy urządzeń infrastrukturalnych. Zaplanuj dla nich łącza poziome zakończone w punkcie dystrybucyjnym, a nie prowizoryczne podłączenia w sali.

Kategoria elementu a klasa systemu – jak dobrać okablowanie

Kategoria dotyczy pojedynczego elementu: opisuje metody i wartości stosowane przy jego sprawdzaniu, a element można testować zawsze w danej kategorii. Klasa to cecha całego systemu. Elementy określonej kategorii łączy się w system zgodny z klasą, którą wyznacza element najniższej kategorii (A-LAN).

Praktyczna reguła doboru: kabel, gniazdo, panel krosowy i patchcordy muszą mieć tę samą kategorię. Jeden element o niższej kategorii – stary panel, przypadkowy patchcord, tańsze gniazdo – obniża klasę całego toru, co wykażą pomiary odbiorcze. Modernizacja toru sprowadza się wtedy do wymiany najsłabszego ogniwa, a nie całej instalacji.

Normy zawierają tabelę wiążącą kategorię elementu, klasę systemu, pasmo w MHz oraz typ gniazda i wtyku z przypisaniem do właściwej normy (ISO). Dobór zaczyna się od zastosowań: ustalasz aplikacje działające na torze, przyjmujesz klasę, która je pokrywa, i taką samą kategorię dla wszystkich komponentów.

W biurach stosuje się okablowanie kategorii 6 przeznaczone dla transmisji 1 Gb/s. Dla sieci 10 Gb/s i zasilania PoE++ zalecana jest kategoria 6A – w obu przypadkach dla wszystkich elementów toru.

W projekcie powtórz wiersz tej tabeli dla każdego typu toru, z kolumnami: Kategoria, Klasa, Pasmo MHz, Gniazdo / wtyk, Norma ISO. Taki wiersz jest punktem odniesienia zarówno przy zamówieniu komponentów, jak i przy odbiorze pomiarów.

Kategoria i klasa to pojęcia z rodzin europejskiej i międzynarodowej; norma amerykańska TIA/EIA 568 opisuje je odmiennie. Mieszanie oznaczeń z trzech rodzin w jednym wykazie komponentów uniemożliwia porównanie ofert i utrudnia przypisanie wyników pomiarów do wymagań.

Topologia i podsystemy: kampus, szkielet, okablowanie poziome

Normy z serii PN-EN 50173 określają struktury i konfiguracje trzech podsystemów: okablowania kampusowego, szkieletowego i poziomego. Kampusowe łączy budynki. Szkielet łączy punkty dystrybucyjne między sobą – między piętrami lub w obrębie budynku. Poziome biegnie od punktu dystrybucyjnego do gniazda w pomieszczeniu użytkownika.

Łącze stałe w okablowaniu poziomym – od punktu dystrybucyjnego do gniazda – nie przekracza 90 m. Kompletny kanał z kablami krosowymi po obu stronach ma maksymalnie 100 m.

W okablowaniu szkieletowym stosuje się najczęściej kable światłowodowe: jednomodowe (SM) lub wielomodowe (MM). Równolegle z nimi mogą być układane kable skrętkowe jako alternatywne medium transmisji danych i głosu.

Punkty dystrybucyjne lokalizuj na każdym piętrze lub przyjmij jeden na każde 1000 m² powierzchni. Ich liczba i położenie wynikają też z rozkładu pomieszczeń.

Typowe biuro w jednym budynku potrzebuje dwóch podsystemów: okablowania poziomego i szkieletu wewnątrz budynku. Podsystem kampusowy pojawia się dopiero, gdy instalacja obejmuje kilka budynków. Liczba punktów dystrybucyjnych wynika z rozkładu pomieszczeń i powierzchni. Gdy biura skupiają się wokół pionów instalacyjnych, punkt dystrybucyjny na piętrze skraca trasy poziome i ułatwia późniejsze zmiany.

Norma podaje wzorcowe realizacje okablowania szkieletowego i poziomego dla różnych środowisk instalacyjnych. Wybierz konfigurację dopasowaną do biura i opisz ją w projekcie – wraz z podziałem na podsystemy, który będzie podstawą zestawienia łączy przy odbiorze.

Projekt okablowania poziomego i szkieletowego w biurze

Projekt powinien zawierać rzuty kondygnacji z rozmieszczeniem gniazd abonenckich i punktów dystrybucyjnych, schemat okablowania poziomego i szkieletowego, opis techniczny z przyjętą klasą systemu oraz wykaz komponentów. Dokumentacja projektowa jest punktem odniesienia przy odbiorze, więc musi być spójna z normami podanymi jako podstawa.

Limit 90 m na łączu stałym ogranicza rozmieszczenie punktów dystrybucyjnych. Gniazdo poza zasięgiem wymusza dodatkowy punkt dystrybucyjny albo zmianę trasy, dlatego odległości licz już na etapie rzutów.

Rozmieszczenie gniazd ustalasz na podstawie układu stref pracy i ustawienia mebli. Dla każdego pomieszczenia określ liczbę i typ punktów logicznych. Łącze poziome biegnie od gniazda do panelu krosowego w punkcie dystrybucyjnym. Przy niepewnym przebiegu tras i w miejscach newralgicznych zaplanuj zapas kabla, który pozwoli przenieść gniazdo bez wymiany całego toru.

W trasach kablowych uwzględnij przejścia ogniowe oraz zapas długości kabla. W szafach rackowych przewidź zapas miejsca i konstrukcję zapewniającą właściwe chłodzenie urządzeń.

Warstwę szkieletową projektuj równolegle z poziomą. Ustal liczbę punktów dystrybucyjnych, ich lokalizację oraz liczbę i przepustowość łączy szkieletowych, z rezerwą na rozbudowę.

Zakres opracowania i listę dokumentów ustal na starcie, przed rysowaniem tras. Opis techniczny powinien wskazywać rodzinę norm, przyjętą klasę systemu i tabelę kategorii, klas oraz pasm, na której oparto dobór komponentów.

Dobór kabli, złączy i elementów dopasowujących

System okablowania to produkt złożony z kabli, elementów połączeniowych, dopasowujących i innych, spełniających wymagania norm (A-LAN). Typowa instalacja biurowa obejmuje kabel okablowania poziomego, moduły gniazdowe i gniazda, panel krosowy w punkcie dystrybucyjnym, kable krosowe, okablowanie szkieletowe oraz szafę z osprzętem montażowym.

Asortyment dla biura obejmuje kable instalacyjne i kable krosowe kategorii 5e, 6, 6A, 7, 7A i 8, panele rozdzielcze, gniazda i moduły RJ45, kable prekonekteryzowane, przełącznice światłowodowe, pigtaile, adaptery i złącza światłowodowe oraz szafy 19".

Kryterium doboru: każdy element musi być zgodny z przyjętą klasą i mieć potwierdzoną kategorię. Elementy dopasowujące, adaptery i przejściówki stosuj tylko wtedy, gdy są częścią systemu i spełniają normę dla danej klasy – inaczej stają się słabym ogniwem toru.

W biurach stosuje się komponenty kategorii 6 i 6A renomowanych producentów, na przykład Panduit i Leviton. Na jakości komponentów nie warto oszczędzać: różnica w cenie jest niewielka w porównaniu z kosztem awarii.

Przy zamówieniu skompletuj dokumentację elementów: karty katalogowe producenta i potwierdzenie spełnienia wymagań normy. Kolumna Gniazdo / wtyk w tabeli normy wskazuje typ gniazda i wtyku przypisany do kategorii. Wybierz elementy zgodne z przyjętą klasą.

Wykaz komponentów prowadź jedną listą dla całego biura, z podziałem na okablowanie poziome, szkielet i szafę. Dla każdej pozycji podaj kategorię elementu oraz normę, względem której sprawdzono zgodność.

Planowanie instalacji wewnątrz budynku

Planowanie i wykonywanie instalacji wewnątrz budynków reguluje PN-EN 50174-2. Pozostałe części tej normy i PN-EN 50346 opisano w sekcji „Normy i standardy pomocne w planowaniu biura”.

Przed rozpoczęciem prac zaplanuj przebieg tras kablowych: koryta, drabinki, przepusty, przestrzenie podpodłogowe i podsufitowe. Ustal miejsce montażu szaf i punktów dystrybucyjnych, sposób przejścia przez ściany i przegrody oraz separację tras kabli telekomunikacyjnych od instalacji elektrycznych. Trasy ustal wspólnie z innymi branżami, by uniknąć kolizji z instalacjami sanitarnymi, elektrycznymi i przeciwpożarowymi.

Nie prowadź kabli telekomunikacyjnych równolegle z instalacją elektryczną. Stosuj koryta kablowe, listwy i peszle, a każdy kabel oznaczaj widocznie i trwale z obu stron, by uniknąć błędów przy zakończeniach.

Kolejność prac wynika z projektu: uzgodnienie tras z innymi branżami, montaż koryt i szaf, układanie kabli, montaż gniazd i zakończenie kabli w panelach, a na końcu pomiary i dokumentacja powykonawcza. Odstępstwa od projektu – zmiana przebiegu trasy, przesunięcie gniazda – uzgodnij i nanieś na dokumentację jeszcze przed pomiarami.

Wykonawcę wybierz przed pierwszymi pracami budowlanymi, bo poprawki po zamknięciu ścian i sufitów oznaczają powtórzenie tras. Ofert firm z kategorii sieci komputerowych i telefonii internetowej szukaj w katalogach wykonawców. Oferteo grupuje 39 873 firmy w całej Polsce.

Badanie i odbiór okablowania

Badanie zainstalowanego okablowania prowadź zgodnie z PN-EN 50346. Przy sprawdzaniu obowiązują też normy instalacyjne z serii PN-EN 50174 (zob. sekcja „Normy i standardy pomocne w planowaniu biura”).

Zakres odbioru obejmuje pomiar każdego toru miedzianego testerem odpowiedniej klasy, pomiary torów światłowodowych (tłumienność i reflektometria) oraz protokoły z wynikami dla wszystkich łączy. Wyniki porównaj z wymaganiami przyjętej klasy i zestaw z projektem. Każdy tor musi mieć numer oraz przypisanie do gniazda i portu w panelu.

Do pomiarów użyj miernika certyfikacyjnego LAN; na rynku dostępne są też testery transmisji i analizatory sieci LAN.

Komplet dokumentów odbiorowych to protokoły pomiarowe, zestawienie łączy z numeracją, rysunki powykonawcze i wykaz komponentów. Niektórzy producenci udzielają certyfikacji systemowej na podstawie pomiarów wykonanych przez autoryzowanego instalatora. Zakres certyfikacji i warunki jej uzyskania ustal z wykonawcą już przy zamówieniu.

Przykład z rynku: A-LAN prowadzi zgłoszenie instalacji do certyfikacji systemowej, gwarancję produktową i systemową oraz wsparcie projektowe. Wsparcie obejmuje CADprofi – nakładkę projektową, bibliotekę bloków DWG i konfigurator szaf.

Norma rozróżnia wymagania stawiane kanałom, łączom i elementom. Każdy wynik porównuj z wymaganiami przyjętej klasy systemu i właściwego podsystemu. Wynik zapisany bez numeru łącza i bez odniesienia do klasy nie jest podstawą odbioru.

Więcej z: Sieci i Wi-Fi